Borelioza u dzieci – przyczyny Borelioza u dzieci, podobnie jak u dorosłych, jest wywoływana przez zakażenie bakteriami – krętkami o nazwie Borrelia burgdorferi lub Borrelia garinii. Człowiek zakaża się w wyniku przeniesienia tych drobnoustrojów podczas ugryzienia przez kleszcze. Krętki są wydalane wraz ze śliną lub wymiocinami pasożyta i dostają się do krwi żywiciela. Co ważne, do przeniesienia bakterii boreliozy zwykle nie dochodzi od razu po ugryzieniu przez kleszcza. Zazwyczaj potrzebny jest pewien czas. Ryzyko w ciągu pierwszych 24 godzin bytowania kleszcza na skórze jest niskie, ale później rośnie i po 72 godzinach staje się bardzo wysokie. Przypalanie, smarowanie tłuszczem czy ściskanie kleszcza zwiększa ilość śliny i wymiocin przedostających się do organizmu człowieka, potęgując tym samym ryzyko zakażenia. Tak więc w zapobieganiu boreliozie ważny jest czas oraz sposób postępowania po ugryzieniu. Największe ryzyko napotkania kleszczy, a przy tym zachorowania na boreliozę występuje podczas przebywania na terenach lasów liściastych (zwłaszcza na ich obrzeżach), ale także na łąkach, polanach i pastwiskach. Do tej pory nie udowodniono, by choroba mogła przenosić się innymi drogami – przez krew, podczas kontaktów seksualnych czy przez łożysko na płód. Dzieci są szczególnie predysponowane do zakażeń boreliozą, co wynika z ich częstszego przebywania na świeżym powietrzu wśród traw i drzew, gdzie bytują kleszcze. Ważna jest więc regularna kontrola skóry u najmłodszych po powrocie z lasu i łąki [1-3]. Borelioza u dzieci – objawy Borelioza może wywoływać szereg objawów, co ma związek z rozprzestrzenianiem się bakterii po całym organizmie. Przebieg choroby tradycyjnie dzieli się na trzy etapy, które wraz z upływem czasu (jeśli nie włączono leczenia) przechodzą jeden w drugi. Symptomy choroby u dzieci są bardzo podobne do tych obserwowanych u dorosłych. Wyjątek stanowią przewlekłe zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego oraz postępujące zanikowe zapalenie skóry, które są bardzo rzadko obserwowane u dzieci. Pierwszym etapem boreliozy jest zakażenie wczesne zlokalizowane. W tym stadium choroby mogą pojawić się objawy grypopodobne: osłabienie, bóle mięśni, bóle głowy, gorączka lub stany podgorączkowe, nocne poty. Jednak najbardziej charakterystycznym objawem wczesnej boreliozy jest pojawienie się rumienia wędrującego na skórze. Zwykle ma on średnicę powyżej 5 cm, choć może być mniejszy. Jest to zmiana przyjmująca postać plamki lub grudki, która często ma w centrum przejaśnienie. Posiada pierścieniowaty kształt i wyraźnie odgraniczone brzegi. Pozostaje na poziomie skóry i jest niebolesną i nieswędzącą zmianą. U dzieci lokalizuje się zazwyczaj na skórze głowy i szyi (u dorosłych natomiast na kończynach dolnych). Pojawia się zwykle w ciągu 3-30 dni w miejscu ugryzienia przez kleszcza. Rumień utrzymuje się przez różny czas, zazwyczaj jednak zanika po kilku tygodniach (maksymalnie po około 3 miesiącach). Stwierdzenie rumienia wędrującego przez lekarza jest sygnałem do rozpoczęcia leczenia boreliozy bez konieczności wykonywania dodatkowych badań. Z drugiej jednak strony brak tego objawu nie wyklucza choroby. Co ważne, rumień wędrujący często jest mylony z reakcją alergiczną na ugryzienie owada, jednak w takiej sytuacji objawy pojawiają się od razu po ugryzieniu i mają duże nasilenie. Zdecydowanie rzadszym objawem infekcji wczesnej zlokalizowanej jest chłoniak limfocytowy skóry. Występuję on u około 1% zakażonych, częściej u dzieci. Przyjmuje formę dobrze odgraniczonego, niebolesnego guzka o czerwonej lub sinoczerwonej barwie. Lokalizuje się zwykle na skórze małżowiny usznej, brodawki sutkowej, karku lub w okolicy moszny. Stwierdzenie tej zmiany nie daje pewności, że mamy do czynienia z boreliozą. Kolejnym etapem choroby jest zakażenie wczesne rozsiane. W tym stadium dochodzi do rozsiewu bakterii po całym organizmie, któremu mogą towarzyszyć różne dolegliwości. Rozwijają się one od kilku tygodni do kilku miesięcy po zachorowaniu na boreliozę. Jednym z najczęstszych objawów jest zapalenie stawów. Dotyczy ono zazwyczaj dużych stawów (kolanowego, skokowego lub łokciowego). Zwykle jest to jeden staw, rzadziej kilka. Samo zapalenie ma tendencję do nawracania i obejmowania różnych stawów. Nie prowadzi do nasilonego stanu zapalnego (nie stwierdza się w nim zaczerwienienia i ucieplenia skóry), ale wywołuje gromadzenie dużych ilości płynu w stawie. Widoczny jest obrzęk, a dziecko skarży się na umiarkowane dolegliwości bólowe. Kolejnym zajętym układem przez II etap boreliozy jest układ nerwowy. Jest to określane mianem neuroboreliozy. Bakteria ma zdolność do atakowania zarówno centralnego układu nerwowego (mózgu i rdzenia kręgowego), jak i obwodowego (nerwów). Dość charakterystycznym objawem neuroboreliozy jest porażenie VII nerwu czaszkowego, czyli nerwu twarzowego. Unerwia on mięśnie mimiczne twarzy. Jego niedowład wywołuje więc objawy w postaci niemożności całkowitego zamknięcia oka, wyszczerzenia zębów czy zmarszczenia czoła po porażonej stronie. Innym częstym objawem neuroboreliozy u dzieci jest limfocytowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Zwykle nie powoduje wyraźnych dolegliwości, czasem jedynie ból głowy. Pozostałe obserwowane objawy to sztywność karku, nudności i wzrost temperatury ciała. Neuroborelioza może powodować także zapalenie korzeni nerwowych i nerwów obwodowych, co wywołuje nasilone nerwobóle, zaburzenia czucia na skórze oraz osłabienie siły mięśniowej. U dzieci dotyczy to najczęściej kończyn dolnych. Współwystępowanie zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, zespołu korzeniowego i porażenia nerwów czaszkowych określa się triadą lub zespołem w tej fazie choroby może atakować także serce. Powoduje wówczas zapalenie mięśnia sercowego, osierdzia oraz niekiedy wsierdzia. Prowadzi czasem do zaburzeń przewodnictwa i do bloków przewodzenia. U dzieci można podejrzewać zajęcie serca przez boreliozę po epizodach omdleń. U dzieci dosyć często choroba przebiega z objawami ze strony narządu wzroku. Obserwuje się wówczas zapalenie błony naczyniowej oka, tęczówki lub rogówki. Ostatnim etapem boreliozy jest stadium późne, które rozwija się po roku lub kilku latach trwania zakażenia. Może wówczas wystąpić przewlekłe zapalenie stawów, które czasem prowadzi do ich deformacji, zapalenie mięśni oraz ścięgien. Obserwowana jest również przewlekła neuroborelioza z przewlekłym zapaleniem mózgu, rdzenia kręgowego i nerwów. Dość charakterystycznym, choć rzadkim objawem u dzieci, jest przewlekłe zanikowe zapalenie skóry. Pojawia się po kilku latach trwania choroby i polega na występowaniu szeregu zmian na dalszych częściach ciała (głównie palce rąk i stóp). Najpierw występuje zasinienie i obrzęk skóry, następnie dochodzi do zaniku i ścieńczenia skóry, a na końcu do jej nadmiernego zwłóknienia [1-6]. Borelioza u dzieci – diagnostyka Diagnostyką boreliozy może zajmować się lekarz rodzinny, pediatra lub specjalista chorób zakaźnych. W zależności od etapu choroby sposób jej prowadzenia nieco się różni. Jak już wspominano, wystąpienie rumienia wędrującego w pierwszym etapie choroby jest kryterium wystarczającym, aby można było rozpoznać boreliozę i wdrożyć leczenie. W kolejnych stadiach choroby niezbędne jest wykonanie badań dodatkowych z krwi lub rzadziej z płynu mózgowo-rdzeniowego. Podstawą jest wykrycie przeciwciał, które są skierowane przeciwko antygenom bakterii. Analizuje się obecność przeciwciał typu IgM i IgG. IgM pojawiają się wcześniej (po 3-4 tygodniach od zakażenia, znikają po 4-6 miesiącach), a ich wysokie stężenia wskazują na wczesne zachorowanie. IgG wytwarzane są później (po 6-8 tygodniach), ale ich obecność jest wykrywalna nawet do 10 lat. Wysokie stężenia IgG świadczą o dłużej trwającej infekcji lub przebyciu choroby. Badania na obecność przeciwciał wykonuje się dwuetapowo. Najpierw przeprowadza się test ELISA (przesiewowy), który ocenia stężenie przeciwciał IgM i IgG. Jeżeli wynik będzie dodatni lub wątpliwy, to należy potwierdzić zakażenie poprzez badanie western-blot, które jest testem jakościowym (wykrywa przeciwciała bez określania ich stężenia). Dodatni wynik daje podstawę do wdrożenia leczenia. Rzadziej próbuje się wykryć DNA bakterii wywołującej boreliozę przy pomocy metody PCR. Służy do tego pobrany płyn mózgowo-rdzeniowy lub płyn stawowy. Co warte podkreślenia, boreliozy nie diagnozuje się bez występowania objawów. Sama obecność przeciwciał nie mówi zbyt wiele – mogą one bowiem świadczyć tylko o przebytej niegdyś infekcji, a nie o aktywnym zakażeniu. Ważne jest więc połączenie objawów boreliozy z poziomami przeciwciał [3-6]. Borelioza u dzieci – leczenie Boreliozę u dzieci i dorosłych leczy się antybiotykami. Ich dobór, dawkowanie, droga podania i czas leczenia zależą od postaci choroby. Leczenia nie stosuje się u osób, u których stwierdzono obecność przeciwciał bez objawów boreliozy. U dzieci w zależności od wieku stosuje się różne antybiotyki. U dzieci poniżej 9. roku życia podstawą terapii w większości przypadków boreliozy jest amoksycylina stosowana przez 3 tygodnie i podawana 3 razy na dobę. U starszych dzieci lekiem pierwszego wyboru jest doksycyklina również podawana przez 3 tygodnie dwa razy na dobę. Oba te leki stosuje się doustnie. U dzieci z rozpoznanym zajęciem ośrodkowego układu nerwowego stosuje się dożylnie ceftriakson raz na dobę przez 3 tygodnie. Odradza się stosowanie wielomiesięcznej antybiotykoterapii, ponieważ nie przynosi ona korzyści dla zdrowia, a jednocześnie zwiększa niebezpieczeństwo wystąpienia różnych działań niepożądanych [1, 3-6]. Borelioza jest coraz częstszą chorobą zakaźną, co ma związek ze zmianami klimatu i z coraz większą ilością zakażonych nią kleszczy. Objawy schorzenia u dzieci mogą być mało charakterystyczne, co niejednokrotnie utrudnia postawienie właściwej diagnozy. Ważna jest czujność rodziców, zwłaszcza po zabawie w lesie lub na również: Borelioza – jakie są jej stadia?